द्वाल्खा देश दुपान द्यउ द्यगल जुकुन् घत्के दउ मखे, संस्कारुं येक्कु दमु, जात्रा आम्लितु दमु । ब्याला हिल्येन् वन्न व ब्यालान् म्वाले चीजपेन् मुइँ मफर्न गुलिं नखत नचतय नामकु जुकुन् थायेन् च्वन, गुलिं जात्रा मन मदके मदके त्वार्तइ मल्गु ब्यालां येर । हात्त हर्स हाबि हाबि मिपेन् ओल्तेचा जु, दोखुनुं थिठाइँतु च्वन्सं नइ त्वइँ त ङ्यारि माल्गु जु, ट्यासा कायेन् ट्याङन् कायेनुं ज्ये खँ दाङन् वंगु जु । बुँ स्वाँराकु ज्ये येरितं लाटा खायेनुं ज्ये ग्वइदउजु ।

आउ आनागु चलन ताङन् वन । जुइ त वा अझं येकुपेनुं दमु । तर चीजबीज हाबिय्थें हिल्येन् काइबिइ चलन मन्त । गुलि गुलि आखर ब्वइँगुरि ज्ये खँ जुर, ड्वाकु ड्वाकु घत्के थातय् तहकु थ्येंगु पिसिन् चिचा ज्ये येरित मन मतरहिन् आन्थि तु बुँ स्वाँराकु ज्ये येकुपेन् मदयेन्लि द्वाल्खाकु तु च्वंगुपिस्त जोहो येरिङ् ठाकय् लागिन् घत्केङ् ज्येखँन् स्वाला ग्वयेन् च्वइँ मल्गु खँ यथार्थ जुर ।

द्वाल्खा संस्कृति, प्रकृति व धर्मय् ल्याखान् मेले स्वयेन् ड्वाकु खेङ । उकु लाये खँ मेले निस्ठाइँ सोँठाइँ दर्सं द्वाल्खा नेपाल भाषाय् थउ अस्तित्व व महत्व दमु , आन्थि तु उकुय् नखत चखतयेङ् थउ मूल महत्व दमु । आनागु नखतचखतय् ल्याखाःकु माघे संक्रान्तिं थिगुर खेङ । माघे संक्रान्ति त थिता ल्याखाःन् पुस न म्वङन् माघ न नइरिु नखतय् ल्याखान् हतहिन् हात्त हर्स दाँही, जाकि हि, चाकौ हि, सखी दोखुनुं पुस मसान्त खुन्हु म्वङन् संक्रान्ति खुन्हु घेर, चाकु नाप तयेन् सुन्हितु दोखुनु द्यउकुठा धुन्दु थापन येङन् छाये चलन दमु ।

थय थउ द्यउकुठा धुन्दु तयेन् आले द्यउक्वार्कु पुजाबस दके थापन येङन् वङन् पुजारि त बियेन् तयेन् थउ थउ ट्वालय् साँगतपेन् तिताकेहेँ मिलैजुयेन् चम्पुजाय् ट्वापर देपान च्वङन् समैबजी नये येङ दमु ।

द्वाल्खाय् हाबिये चलनकु दोखुनुं नये चीजपेन् दकेइदोन्के जोगी बिेये चलन दउजु, आउ उरि ताङन् वन । आन्थि तु हाबि हाबि नउ न छेँ छेँकु ययेन् लुसि डेइँरि चलन दउजु उङ् ताङन् वन । यिनागु नखत चखत येर्न जिलुलान् सार्की पिसिन् सालय् लप्तिलान् सुये टपरी, बोहोता व दुना हायेन् यये चलन दउ हर्स, कुम्हाले पिस्न् िचालान् दकेय् मिलाचा, कहतारा व मकल हायेन् येउ जु ।

गुल्परि मिपेन् आखर सयेन् येर, ब्याला हिल्गु थें मिपे मनउङ् हिलेन् परम्परा धानेङन् च्वंगुपिस्त श्रम शोषणय् खँ पितकायेन् थउ संस्कृति त ट्वाप्चि लगैजुर आउ न लिबिय् पुस्ता पिसिन् हाति यरेउ जेउ हङ पीर काइमल्गु जुयेन् येउ जुर ।

उ तु माघे संक्रान्तिय् लागिन् मसान्तखुन्हु दउजिउपे छेँकु खाँसीकु तिखौ दाकेउ जु, ऐराक काउ जु । गुनेङ गुनेङ छेँकुरि थउ गच्छेथें तु दकेयेन् संक्रान्ति मानेङ दउ । उ संक्रान्तिन् नसि ताप्ला ठियेन् येउ जुये लागिन् चिकौला म्वर हङन् आउ हातिङ् मभिंगु व्यथान् मथियेन् थ्वच्वँ हङन् कयेमिच पिस्त छेर व न्याम न्यामकु चिकन् कोटाय् चलनुं दमु । आन्थितु उ संक्रान्ति हङ निनी व बिन बिनी नापलङन् सिंदर तित्के चिकन् कोटाय् रीतिङ् दउजु ।

जुइत वा थ थउ जातिय् ल्याखान् मानेङ उ नखत त मधेसकु च्वंगु थारू पिसिन् माघी हङन् घत्केङ् बाँलकु ल्याखान् मानेतहिन् । थारुपिसन् थउ कुल्यान्कु फा स्याङन् द्यउय् ख्वाल दके प्याखन् हुयेन् थउ बिन बिनि पिस्त दउ थें दक्षिणा, वास्ति बियेन् नकेय् चलनुं दमु । आन्थि तु मगरपिसिन् थउ थउ ट्वालय् ड्वाकुन्दांगु पे लाहालान् सिंदर तिङन् आशिक काये चलन दमु ।

इथितु स्वनिग देशकु च्वंगु नेवार पिसिन् उ नखत त ुघ्यो चाकु सन्लुु हङन् कुल्यान् धुन्दु पुजा येङन् मानेतहिन् । येउता जुर्सं थउ रीतिभाँति त मातांके येल्पनुं मानेरिउरि मति तयेन् दोखुसेनुं थिता तु सर पित काइलौ, उ माघे संक्रान्ति दोखुसे लागिन् भिंगु थ्वजु बाँलकु थ्वजु दोखुसे मन घेर थें क्यातउ थ्वजु, दोखुसे मुथुलान् चाकु थें चाकौ खँ पित थाया, दोखुसे नुगरकु दाँहि थें माकउ सोच थाया हङन भिंगु टोनगु ।

जय भीमसेन द्यय, जय द्वाल्खा ।