नेवार जातय् मिपिसिन् कछला (कार्तिक) कु लकु तिवारय् म्हःपूजा खुन्हु न्हुलु द मानेतहिन्, गुरुङपिसिन् पोँहेला (माघ) ताक्कु, तामाङ्पिस्नं पोँहेला ताक्कु तु न्हुलु द मानेतहिन् हर्स अंग्रेजी द रि थिंला (पुसय् बच्छिकु) न्हुलु द मानेँग थेँ तु च्वापाछेँखेन्न च्वंगुपेन् साँसपिसिनुरी सिल्ला दोइँ ताक्कु आले चिल्ला येइताक्कु शिवरात्री धोँगन्लि ग्याल्पो ल्होसार हँगन् न्हुलु दँ मानेतहिन् ।

नेपाल देशकु दउ घत्कें जात जातिपिसिन् थउ थउ ल्याखाःन् न्हुलु द मानेरिलगैजुये येक्कु दँ वम मदनी, खास हरि मल्दन हर्स नेपालकु लोकतन्त्र व गणतन्त्र येइधोन्केयेन्लि थउ थउ जातिय् महत्व व अर्थ थुयेन्लि मानेँग खेउँ हँगन्् थुकेइमल्गु यिनागु ताक्कु तु खेउँ । शेर्पा जाति त येँ देशकु च्यंगु नेवारपिसिन् स्येँ हँगन् हतै हर्स द्वाल्खा नेपाल भाषालान् साँस हँगन् हतगु ।

उ जातिपेन् नेपाल देशय् च्वापा दउ ठाइँखेन्न च्वनहिन्, गिथिकि पूर्वखेन्न सोलुखुम्बु,नाम्चे, दोलखा जिल्लाय् ताम्चे, दुधपुखुर, गाेंँगर, गौरीशंकर गाउँपालिकाय् जउखउ, आन्थितु कालिन्चोक गाउँपालिकाय् थातकोत च्वनहिन् हर्स कर्णाली पैदेशय् डोल्पा आले मनाङ मुस्ताङखेन्न च्वनहिन् । उ जातय् मिपे मूल ठाइँ्रि चीन देशय् साँधनाप भोट, ल्हासा व कुती खेन्नङ खेउँ । भोटखेन्नलान् ययेलागिनुं जुइमल उपिस्त भोटेपेनुं हतहिन् ।

बुद्धधर्मय् लखिन लिङाउ उ जातिपिसिन् जाङल व जन्तुपिस्त येक्कु मान्यता तरहिन् थउ छेँय् लाङाकु आले छेँय् पलिकु ङाता रंगय् कपडाकु बुद्धय् मन्त्रपेन् च्वयेन् सुख, शान्ति, शक्ति, प्रकृति व कल्याणय् अर्थ तये खोइँ दमु । उपे भाषलान् स्वर्न ल्हो हँग द आले छार या सार हँगरि न्हुलु हँगन् थुकेइमल । उपिसिन् झिम्निस्गुर ला त जन्तु जनावर व जाँङलय् नाम्न ब्वठयेन्तये खोइँदमु । गिथिकि छुँ, सा (डोहल­), धुँ, बुँछुँ (खरायो), ड्रागन, बिकर, सर, भ्याङलुङ, मकर, जाँङल, खिचा व फाय् नामकु दाँच्छि दाँच्छिय् ल्याखाकु मानेतहिन् ।

नेपाल देशय् च्वापाछेँखेन्न (हिमाली क्षेत्र) च्वंगु साँसपिसिन् उ न्हुलु द (ल्होसार येइसोयेन् लच्छि हाखेनन्नसितु थउथउ छेँकु न्हुलु रंग चान् इलेन् फोहरपेन् वाङन् छोयेन् बाँलस्केइरि ज्ये येतहिन् । आले थउ छेँकु दउ अंगलधुन्दु व छेँहाखेन तये खम्बाकु सम्बोटा लिपि ( तिब्बतियन आखर) न ‘टासी डेलेक’ हँगन् च्वयेन् अष्टमंगलय् चिन्ह तरहिन् । उ साँसपे ल्होसारकु मदक्के मदउ नये चीजउरि खाप्से खेउँ, उ ताँछो सोतुलान् दकेय् मैदान लान् दकेय् जुल्फि मारी चाक्सलाय् आकार पितकायेन् दकेरहिन् । च्वापाछेँखेन्नय् बुँ धुन्दु या मपिहिन् घत्केथेँ फापर, काँकर, आलु व छोय् खेती येतहिन् ।

न्हुलु द येइसोयेन् भातिचा न्हि हाखेन बुँय् पटिकु छो ह्वालेन् थन्हुय् न्हिखुन्हु बुयन्येउ ल्याखाकु अन्दाज येँगन् ठरहिन् । आमु छोपुयालान् बुयेन् येउ छोय् चुली त थापरेय् न्हुलु बालीय् ल्याखान् सोयन् आम्त लोपुलु हतहिन् । आले थन्हुय् मेबु मद्दके मज्यु नये चीजरि गुथुकु हँग दके्हिन् । उरि गुता अन्न नाप्छ्याङन् दकेरहिन् आमुकु काँकर, छो, बोडी, मस्याङ्, जाकी, मास, सिमी, बकुला, करगुल तयेन् क्यालेन् सोतु दकेरहिन् । उ सोतुय् नये चीज दकेर्न सोतु न्हायेन् आम्कु लित छोगेडा, ख्वार्सानी, त्वायौ भ्वँर, त्वायौ पल्ट, हेङ्ला, घ्र व चि तयेन् दकेरहिन् ।उ दकेइ धोंके दोखुनु थउ मिपन् पाहाँपेन् नाप्प ग्वारमुङन् च्वँगन् नइत ब्वठर्नं थिता रसताइ दउ खँउरि हाति हर्स आमु गुथुकु हँग सोतुय् ग्वाराकु गुन् गुन्त हाति हाति लत आमे थिता थिता ल्याखान् अर्थ दके तयेदम ।

आम सोतुय् डल्लादुपान त्वायौ पल्ट लत हर्स आमुन् मनकु टोङ चाँडं पुरा जुयेउ हतहिन् । छो नाप्लकुन् येक्कु धनसम्पत्ति दयेउ हतहिन्, ख्वार्सानी लत हर्स आमु मि खरो स्वभावय् हतहिन्, भ्वँर नाप्लत हर्स येक्कु आखर ब्वँइसयेउ हतहिन् । यिथितु दोखुताङ चीजय् थिता थिता अर्थ तये खोइँ दमु ।

थन्हुय् न्हिखुन्हु साँसपिसिन् डा«गनत वशिेक्ष् द्यउय् ल्याखान् पूजा येतहिन् । शहर दुपान च्वंगुपिसिन् स्वयम्भू, बौद्ध, गुम्बा चैत्य दउ ठाइँ ओँगन् खादा, लुङदर, जपमाला, ध्वजापेन् छायेन् थउ गच्छेय् ल्याखाकु नइत्वइँ यैँगन् प्याखन् हुय्न् ल्होसार मानेतहिन् । नेपाल देश नाप नापं भुटान, सिक्किम, बर्माकुं उ ल्होसार बाँलस्के मानेतहिन् ।

इसखिेन्नलान् दोखुनु साँस (शेर्पा शेर्पेनी) दाजुकिँज तातकेहेँ पिस्त उ न्हुलु दय् भिंगु टोनगु ।