बालकृष्ण श्रेष्ठ “पासा”
सायद जि आम्ताक्कु खुगुर कक्षाकु ब्वंगुइजेउ । आम्ताक्कु जि स्वयेन् ड्वाकु दयेँ साङतपेन् येक्कु दउजु, आम्ताक्कु जिन् ब्वङ कुठी भीम माध्यमिक ब्वङ कुठीकु दोखुनु स्वयेन् थातय् ड्वाक्कु मुल गुरु बद्रीमान सिंह श्रेष्ठ च्वङन् दिउ जु । आम्ताक्कु स्वास्थ्य ब्वंकेउ ड्वाकुओलीय् स्व. श्यामकृष्ण श्रेष्ठ गुरु, अंग्रेजी ब्वंकेउ ज्ञानेन्द्र बहादुर सिंह (बैतडी), संस्कृत ब्वंंकेउ स्व. पितचन्द्र गुरु, सामाजिक शिक्षा ब्वंकेउ स्व.जगत नारायण गुरु, विज्ञान ब्वंकेउ स्व. प्रमोद श्रेष्ठ गुरु थेँ तु मेमेबुं येक्कु गुरुपेन् दउजु ।

इसि आम्ताक्कु दातिय् तह (निम्न माध्यमिक¬¬) कु ब्वङन् च्वङ खेउँ । थातय् तहकु ब्वंकेउ गुरुकु तिर्थ नारायण मानन्धर गुरु, देवराज शर्मा, राजकुमार श्रेष्ठ (नाला), आन्थितु मेबु टियुलान् खटैजुयेन् येउ निस्माङ् दउजु, आम्ताक्कु जापानलान् थउतु ढ््याबान् तलब माकायेन् (स्वयंसेवक) जुयेन् ब्वंकेइत होण्डा गुरुमा (मिस) उङ् ययेन् च्वंगु दउजु । आन्थितु मेबु मिसामि गुरुमाकु इृन्दिरा मास्के व रोहिणि कसजु सिं च्वङन्दिउतन् ।

छिजि थउ छेँ द्वाल्खा भीमसेन् द्यउय् लाङाकु दमु हङन् न्हास ड्वाकके खँ ल्हाइदर्न गुलि आनन्द येर, आम्लितु आमु ठाइँकु अशिक्षा व अज्ञानताय् कारण्न जुइमल्गु खँ म्वजुइगु, येरिमल्गु ज्येखँ मयेरिउरि जुर्न थउ नुगरकु भातिचा हातिं मदउ थिनागु, हाति मगकु थिनागु जुइगु जुर । आउ उ खँ हाति प्रसङ्गकु पितकायेज्येउ हङन् मन वाकलब्वाकल जुइफरै, उकु ध्यान सबयेन् स्वइसिन् ।

खँ थन्हुय् न्हिखुन्हुग् तु खेउँ । आम्ताक्कु २०३५ या ०३६ दँ जुइमल, श्रीपंचमी खुन्हु थाब्न ब्वङ कुठीलान् पिगुर कलासन् नसि झिगुर कक्षा टुल्केय् गुरु व ब्वंगु मुचापेन् (विद्यार्थी) दोखुनुं सरस्वती माँय् थान तिलिन्चोकु ओँगन् स्याउदाइरी आले आँकुतु बनजा (पिकनिक) नइरि ज्येय् सूचना निस्न्हु हाखेनतु बिर्जु । दोखुनु विद्यार्थीपेन् रसतायेन् थउ न फय् सय् ढ््याबा मुङन् तम्तैयार जुयेन् च्वन्हिन् ।

आमु न्हिं येर, दोखुनु गुरु व विद्यार्थीपेन् ब्वङ कुठी देसिन्ट्वापरकु ग्वामुइँ दोन्केयेन्लि तिलिन्चो उइँत तैयार यङन् थउ थउन हाति बुइफरै आमु थालाभाँडा बुयेन् थाटोँ लगैजुर्गुृ । आम्ताक्कु दउ आमु त्रिसुल्चा (तिलिन्चो) कु पिखन लुङाय् जुकुन् अंगल् (पर्खाल) डोँगन् तये खोइँदउजु, जुइतवा पिखेनतु दुतपित जुय् मुलोँ दकेतय् दमु, आन्थिनु मिपेन् लिङाय् मुलोँरि कोत दक्षिणखेन्न व हाखेन दुतओँग पश्चिमखेन्न जुुकुन् चल्केतये थन्केसिटुल्के दमु । आउ मुल खँकु उइँलौ ।

मञ्जेश्वरी द्यउकु येरिमल्गु पूजाआजा दोन्केयेन्लि समैबजी नइत दोखुसेतं कोबिखेन्न दउ चउरकु फ््याक्टुइत तिर्थ नारायण गुरु व स्व.प्रमोद गुरुन् आदेश बियेन्दिर्जु, दोखुनु विद्यार्थीपेन् थिगुरतु लश्करकु च्वन्हिन् । आले ओचाकु थिता खँन् थिम्हा निस्म्हाय् मनकु भातिचा कत मदउथेँ जु चाइदत । हात्त हर्स आमुतु बगालकु येउ निस्म्हा ओन्सामी विद्यार्थी हर्स च्वइँत तु कत् म्वथुयेन् हाति येरि, गिथि येरिथेँ जुयेन् च्वंगु दृश्य खोइँदत । हात्त हर्स आमुतु ठाइँकु आँकुय् तु माय् कोखलान् पितयेउ आमु तु चाकु तुलेन्बुलेन् म्येथयेन् दोखुसे नाप थिठाइँ च्वङन् आखर ब्वङन् येउ दाजुकिँज थिनागु मि त नाप्प तयेन् समैबजी नकेइत आमु ठाइँकु कत् म्वथुइरि हङ अचम्मय् खँ मखेरा ?

आमु बगाललान् गुन्तं मथिके भात्चा हतिखेन्न तयेन् नकेइत आदेश बिउपेनुं वा अशिक्षित मखेउजुले, आमु गुरु जुपिसिन् वा घत्कें ड्वाकु शिक्ष कायेन् ब्वङन् ययेतु खेउँ । आमु निस्म्हा विद्यार्थी गिबिङ् टायेनय् मिपेन् मखे, द्वाल्खाय् तु सन्तान थिम्हा वीर शंकर कसाइ आले थिम्हा रामकृष्ण कुसुले । उ बुद्धिदउ मिपे बगालकु आपेन् निस्म्हा मिरी थिमज्यू जातकु लत हँ !

आमु कारणन आपिस्त अलक्क तयेन् नकेइमल्गु आमु ब्याला । आमु खुन्हुय् आनागु वातावरण देवराज शर्मा गुरुत पटक्कै मन मछिन, आले आमु गुरुन् द्वाल्खायेतु गुरुपिस्त भातिचा हतिखेन्न सत्तयेन् हङ खँ जन नस्पुटिकु अझटुल्कें आमु देवराज शर्मा गुरुय् सर् यार्गायेन् च्वंगुदम । आम्खुन्हु जु ओप्तेचा खोइँदउ खँ त स्वर्नसिन् बाबरे हङ ठाईँय् मि गुनुरि विशद्ध बार्मुन खेउँ, आनागु मिन् जातित्वय् ल्याखाःकु भिंके खँ लार्नसिनुं द्वाल्खा दुपान च्वंगुपे न्हिपुकु आनागु चेतना मद हर्स थन्केसि ययेन् छिजि ठाइँय् विकास हात्त म्वजुर हङन् दुःख ताइरि बेकार थिनागु चाइदमु ।

आम्खुन्हु वीर शंकर शाही व रामकृष्ण कुसुले त थिगुरतु ब्वङ कुठीकु ब्वंगु साङतपे नाप च्वइँ मबियेन् अलक्क तये खोङन्लि देवराज शर्मा गुरुन् द्वाल्खा दुपानय् गुरुपेन् स्व.जगत नारायण श्रेष्ठ, स्व.प्रमोद श्रेष्ठ, स्व. श्यामकृष्ण श्रेष्ठ व हाबिय् मूलगुरु (प्रधानाध्यापक) तिर्थ नारायण मानन्धर गुरु पिस्त अलक्क भाउ येङन् सत्तयेन् इथि हकुजु…

“सोसिन् गुरुपेन् ! छिजि हङ वा थउ चेलापिस्त ज्ञान व शिक्षा बिउ गुरु खेउँ, छिजि हाखेन च्वंगु आखर ब्वइँत येउ मुचापेन् हङ वा विद्यार्थी खेउँ, विद्यार्थीय् ल्याखाःकु जात (लिङ्ग) ब्यागल म्वजु, ब्यागल हङतु मिसा ब्वंगु मुचा (छात्रा) व ओन्सा ब्वंगु मुचा (छात्र) आम्लिङ् खेउँ, उ ब्वङ कुठी दुपान श्रेष्ठ, शर्मा, मानन्धर, कसाइ, कुसुले, नेपाली हङन् ब्यागल येरिउरि ज्ये बाँलकु मखे” हङन् हत्न मेबु पेम्हातु गुरुपिसिन् ख्वाल्न ख्वाल स्वयेन् हातउिरि लिसर बिइउरि हङन् गर्छि अक्मकइ जुयेन्लि स्व. श्यामकृष्ण गुरुन् इथि हङ दउजु— “ देवराज गुरुन् हङन्दिये खँ घत्केङ् बाँलकु खेउँ, तर इसि समाज न यिनागु खँ त मान्यता बि मिलैम्वजु, हाबिन्नसि छ््यालेन् च्वँङ सामाजिक रीतिरिवाज त थिप्पुलं त्वार्फिकेइरि बाँलकु जुयेउ मखेरा हङन् इसि सुम्मके च्वँङ खेउँ ।”

आँकुलान्लि स्व.जगत नारायण गुरुन् हङन्दिउजु— “खेउँले देवराज गुरु ! यिनागु पनपच्छे (भेदभाव) येङ जन्तङ् भिंगु मातागि, आन्थिनु मिखा तिसियेन् च्वइँमल्गु जुर । खास हरिमल्दन हर्स मिपे जात तु मद, ऐन कानून दके तयेन्तरै आमु सरकारी ज्येकुठीकु तु थायेन् च्वन । गुनान् उ नियम कानूनय् लिखन लिङाइमल नत्र कानून लगैजुयेउ हतै आपेन्तु वय् अकत्न ज्ये येङन् च्वनहिन् आले छिजि थिम्हा निस्म्हा हलेन् हातिउरि परिवर्तन जुयेउले” इथि खँ लाउतन् आम्ताक्कुय् गुरुपिसिन् ।

उ खँलान् हातिउरि खँ थुइदत हर्स जातपातकु थात व कोत, ड्वाकु व चिचा, कोजात व थाँ जात हरिमजि येरिमजि हङन् सिकेसिके तु मुथुकु दह्रीबजी चिङन् न्वन्हाइत समाज खोङन् ग्याङन् च्वङजिन हङन् सिदत ।ं