बालकृष्ण श्रेष्ठ “पासा”

ड्वाकुन्दांगु त स्याउदाइ !
चिचापिस्त बाँलकु व भिङ्गु आशिक बियेन् छिजि द्वाल्खा खँये बारेकु ओप्तेचा खँ दोखुसेय मिखा व नुगरकु थ्येङ्कइ म्वालेन् च्वनगु । थपिस्त गिनागु लगैजुयेउ थपे थउ बिचार तैयर्स तयेन् बिसिन् तैमायार्सं ओल्तेचा सुझाव बिसिन् !

जि आनागु भाषाविद् मखे, जिन् भाषाये खेन्नलान् आनागु नां जाउ ज्य यङङ् मद आन्थिनु छिजि द्वाल्खा भाषा दुपान् घत्केङ् खँ मगकुङ् दमु, गुलिङ् खँ मल्गु स्वयेन् घत्केङ् दमु । हात्त हर्स छिजि भाषाये मुल खँ व्याकरण मद ।

उ व्याकरण मदये कारण न तुं, हाबिये मिपिसिन् गिथी न्हुन्हार्जु आन्थितु छिजि लिखन् जुयेन च्वनगु, ब्यला हिल, चलन हिल, वास्ति फिये रंग व ढंग हिल, पाइजामालान् बेलिबटम जुर, आँकुलान् चुज जुर, वन पिस टु पिस हङन् मेबे भाषा लिखन् लिखन् ब्वातगु हतगु तर छिजि भाषा गिबि च्वंगु आँकु तु थायेन च्वनगु हात्त ज्यउ ?

छिजि ठाइँकु आखर मसउ, ब्वई मसउ गुन दमु ? छिजी मा भाषाकु पिएचडी यरित पिपानये मि यरहिन्, पिएचडी वा यत्चु हातिकु यत्चु, व्याकरणकु यत्चु रा, चिय खँकु यत्चुरा, बाखनकु यत्चुरा, काँकरम्वार हङ आखरकु यत्चुरा..छिजित थुकेय् दमु मदरा ? अझ गर्व यतगु, रसतायेन् लाहा डायन् ठ्याङन् सम्मान यतगु तर ग्वाले हाति विकास जुर छिजि मा भाषाकु ?

ख्वार्लुङाये ठाईँकु मिक्स्चर यर, घट्टये ठाइँकु मिल यर, वाल्टा तान, कोंची तान, थाँसिमा तान, यालाकठी तान, थन्केसि सुन्हि डोङ कत्नङ, “हाई, बेबी, डियर, डार्लिङ, जान, हर्ट हङन् थउ त ड्वाकु मि बार्परगु तर… घत्के–गत्के, बाटा–भाटा, बात–भात, बातिचा–भातिचा तु लेयेन् छुट्यारि मफगु । यिथि जु हात्तले…?? उ खाएउ खँ जुर्सङ सत्य उतु जुयन चोन ।

दोखुनु स्वयेन् हाखेन छिजि द्वाल्खाय नेवारी भाषाय लिपि मद, गुनानुं छिजि नां जुकुन् लिपिकु च्वयेन् केङ हर्सङ् छिजिके आमु बल व ज्ञान मद, हात्त हर्स छिजि पुर्खापिसिन् गिथि सेन्जु आन्थि जुकुन् सके च्वनगु, भातिचा हिलेन् बाँलस्केइत वास्ता मयत्कु, यिनागु खँ लार्गु हर्स छिजि मौलिकता ताङ्केइ मजि हङन् थपक्क डोङन् क्वाराङकु थेङन्लि….“आमु फल्लाँये…कय् गुलि जुकुन् ड्वाकु मि जुइमल्गु.. गुनानुङ् मसय आखर ब्वङन् सये थें.. जि थिनागु त अर्ति बिरै… जि ड्वाकुरा आमु ड्वाकुरा..हङन् लिचिलेन् च्वन हर्स गुल्पनुङ छिजि हाखेन उइँ मफगु ।

उकु जिन हरि म्वाले छिजिन् थौ खँ न्हुनहार्ङ गिबि लस्के गु आखर न्हुन्हार्ङ टाहागौ सर पित यर, गुरिकु पुटिगाउ सर पित यर, आले उकु छिजिन् ह्रस्व, दिर्घ व विसर्ग छुट्याङन् च्वइ सकेइमल । गिथि हर्स छिजिन् “स्वउ बाबु, छिन् घत्के टाहा…गके खँ दालाउ… छि गिनागु… हङन् जिन् सिरगी…” हङन् हत्न व च्वर्न भातिचा पार । “टाहा..गके” त व्याकरणए ल्याखान् च्वर्ङ सिन् “टाहगके” हङन् च्वइमल, “ इथि जुयलागिन् छिजिन् न्हुन हाय आखरय लवजथें खँ मिल्यारि फर्गु हर्स गत्केङ बाँलकु जुउजु ।

आन्थि तु, हाबि हाबि छिजि त बार्मुन् पिसिन् संस्कृति ब्वँइत बाध्य यकुजु, दातिकु ययन् त्वार्तकेर्जु । तर छिजि थउ आखर त रञ्जना लिपि हतगु च्वइ मसगु, गुनानुङ् थपे थउ लिपिन् (आखर न) नां च्वयन् केंसिन्ले हर्स ङिलेन् त्वार्तरगु, उ ब्यलाकु छिजिन् जिः नेवार खेउँ हङन् नुगर ड्वाकके खँलाई त भातिःचा बाँमलकु जुयउरा मजुयउरा..?

उ कारण न छिजिन् दोखुसे व्याकरण ब्वनगु, लय ङेनगु, आले थउ न थउ तु सिये तायेथें, तर्क बिरगु, आन्थिनु गुनानुङ् उ भाषाय उत्थान यरि त व्याकरण, शब्दकोष पितकाइत बल पित मकाहिन् हात्तले ? राइती कटैजुर कि पर्वते भाषा, चरिकोट कटैजुर कि तामाङ भाषा, धुलिखेल थेन्जुकि येँ नेवार भाषा, आले येँ थेन्जु किर सर्सङ मसर्सङ् अंग्रेजी खँ छ्याङन् ड्वाकु घत्केतु सिपालु सउ जुइम्वालगु तर थउ तु मि नापलत्नङ “ के छ यार… आराम छ नि…“ हङन् खसपे लिखन ब्वातगु आले गिब्लान् छिजि भाषा थात ययेउले ?

यिनागु खँ त नुगर दुपान् तयेन् दोखुसे बाँलकु खँ मनकु टोङन राय सल्लाह कायेन् छिजि मा भाषा त अझ भिङ्केइलौ हङ ईसिन् ओप्तचा खँ तयदमु मेबु थपे थउ बिचार ।
हाबिय खँ (इतिहास) कु दउ खँ त थिगुर सिरपाउ लुवन्के आमुत अझ बाँलस्के येइँ फर्गु हर्स उ ज्यखँ लिबिय पुस्ताय लागिन् गत्केङ बाँलकु, भिङ्गु दांगु इतिहास जुयन् म्वाङन् च्वयङ हङ छिजी थउ खँ दमु ।
जय भिमसेन ।
२०७८/०२/१४
थन्केसि ः जोरपाटी, येँ ।